*  وێڕای پیرۆزی و مه‌زنی ١١ ئازاری ١٩٧٠ که‌ بۆ یه‌که‌مجار به‌ڕه‌سمی له‌ چوار چیوه‌ی عێراق دان به‌ کورد وه‌کو برا به‌ش نرا ، یه‌کخستنه‌وه‌ی ڕیزه‌کانی خه‌ڵکیشی لێکه‌وته‌وه‌ که‌ چه‌ند ساڵێک بوو به وویستی داگیرکه‌ران لێک ترازا بوون. بۆ ئێمه‌ مێر منداڵ و هه‌رزه‌کار که ئه‌و ده‌م که‌متر له‌ سیاسه‌ت حاڵی ده‌بووین، تام و چێژی جیاوازی هه‌بوو. وه‌ک نموونه؛‌
جه‌ژنی نه‌ورۆزی ئه‌وێ ساڵێ تازه‌ به‌یان نامه‌ی ١١ ئازار خوێندرا بۆوه ووتیان له‌ داودێ ( شێخ فه‌رخ) پێشمه‌رگه‌ ئاهه‌نگ ده‌گێڕێ. هێشتا چه‌کدار ناو ڕژێم چه‌ک نه‌کرا بوون، زۆریش که‌یفیان لێ نه‌بوون خه‌ڵکی قه‌ڵادزێ یان شاره‌کانی دی بچنه‌ ناو پێشمه‌رگه. ‌ بۆیه له‌ پشت مام قاسمه‌ی که ئه‌و کاتی سه‌ر ڕیگای داودێ بوو سه‌یته‌ره‌یان دانابوو. ئێمه‌ش چه‌ند لاو و منداڵێک بووین زۆرمان پێ خۆش بوو بچین. بۆیه به‌ دامێنی گردی حوسنی که‌ سه‌ربازگا بوو سوڕاینه‌وه تا چووینه‌ ده‌ری شاری، دوایی ڕیگای گوندی (سرێجێ) مان گرته‌ به‌ر بۆ ئه‌وه‌ی که نه‌زانن بۆ ئاهه‌نگه‌‌که‌ی ده‌چین. له‌ سرێجێ چووین بۆ سه‌ید ئه‌حمه‌دان ئه‌وجا  به‌ خوار گوندی ئاڵاندا چووینه‌ داودێ ( شێخ فه‌رخ)ی. زۆرمان پێ خۆش بوو پێشمه‌رگه‌‌ و عه‌سکه‌رمان پێکه‌وه‌ بینی. دوای ته‌واو بوونی ئاهه‌نگه‌که ئێوارێ بۆ سه‌لامه‌تی خه‌ڵکه‌که‌ له‌ گێچه‌ڵی چه‌کداره‌کانی ناو ڕژێم، به‌ زیلی سه‌ربازی ڕه‌وانه‌ی شاریان کردینه‌وه.
له‌و چوار ٤ ساڵه‌ی مفاوه‌زات خه‌ڵکی کوردستان کۆنه‌ قینیان ساڕێژ بوون و به‌ تێکڕایی ئاهێکیان به‌به‌ردا هاته‌وه. به‌ڕاستی تام و چێژی کوردایه‌تی به به‌ر هه‌موو شتێکدا کرد.‌

 

*  ١١ ئازاری ١٩٩١ که ساڵڕۆژی ڕزگار بوونی شاری هه‌ولێر و ده‌وروبه‌ری تا خازری له‌ پۆستاڵی داگیر که‌رانه، هێنده‌ ‌م بیره‌وه‌ری له‌گه‌ڵ ئه‌و ڕۆژه‌ مه‌زن و شیرینه‌دا هه‌یه که باس ناکرێ. هه‌وڵ ده‌ده‌م له‌م بابه‌ته یه‌ک دوو تابلۆی تیشک بخه‌مه‌ سه‌ر؛
کۆتایی ساڵی ١٩٩٠دوای لێدانی سوپای عیراق له‌ کوێت له‌لایه‌ن گه‌رده‌لولی بیابانی هاوپه‌یمانان، خه‌ڵکی شیعه‌ی خوارووی عێراق له صدامی هه‌ستان تا نزیک پارێزگای بابل هاتن. سه‌ربازی ڕاکردووی عێراقی له‌ کوێت په‌نگاوی گه‌یشت بووه موصل و شاره‌کانی تر. حکومه‌تی عێراقی ئه‌و توانایه‌ی جارانی له‌به‌ردا نه‌مابوو. شاره‌ کوردیه‌کان هێشتا ترسی کیمیا بارانی هه‌ڵه‌بجه‌ و جینۆساید به‌ناوی ئه‌نفال و کۆمه‌ڵێک تاڵاوی تریان هه‌ر له‌ سکدا مابوو. خه‌ڵکی ڕاگوێزراوی قه‌ڵادزێ و دیبه‌گه‌ له‌ ئۆردوگای خه‌بات له‌ ٤ ئازاری ١٩٩١ گورزی ڕاپه‌ڕینیان له‌ ڕژێم وه‌ شاند بوو. به‌ڵام له‌به‌ر دووره‌ ده‌ستی پێشمه‌رگه‌ پێیان نه‌گه‌ی بوو‌ بۆیه که‌مێک ترسی تۆڵه‌کردنه‌وه‌ی حکومه‌تیان له‌ دڵدا بوو.  لیژنه‌ی به‌ره‌ی کوردستانی به‌نهێنی پێک هێندرا، چاوه‌روان بووین که‌ی گڕی ئاگری ڕاپه‌ڕین ده‌گاته‌  نزیکی هه‌ولێرێ، له‌ سه‌ر ئاو و ئاگران بووین،  ڕۆژ و سه‌عاتمان ده‌ژماردن.
ئه‌وێ ڕۆژێ کون به‌ کون به‌ دوای خوالێخۆش بوو کاک مه‌حمودی حاجی حه‌مه‌ڕه‌شی ده‌گه‌ڕاین ده‌ستمان نه‌ده‌که‌وت که بینێرین بۆ لای برایم کانه‌بی ئاغای سه‌نگه‌سه‌ری که‌ له خه‌بات مسته‌شار بوو بۆ چه‌ک و هاوکاری کردنی ڕاپه‌ڕین. بۆیه‌ به ناچار‌ی وه‌ستا قادری ئاسنگه‌رمان نارد، که‌ گه‌ڕایه‌وه دوو سێ کڵاشینکۆفی خراپۆکه‌ی دابۆیه گووت بووی ده‌بێ دوایی بۆم بێننه‌وه. کاک وه‌تمانی وسوی مام وه‌تمانی جوتیاران ووتی ئه‌منێش کڵاشینکۆفێکم هه‌یه وێتان ده‌ده‌م. هێشتا ته‌قه‌ی ڕاپه‌ڕین به‌ته‌واوه‌تی  نه‌گه‌یبۆ ناو شاری ‌هه‌ولێر ئێمه‌ له‌گه‌ڵ کۆمه‌ڵێک لاوی شاره‌که‌ی به‌ چه‌که‌وه چووینه‌ ناوه‌ڕاستی ساحه‌یه‌ک له‌ خه‌بات و وه‌ک پێشمه‌رگه‌ خۆمان به‌ خه‌ڵکه‌که‌ی ناساند. به‌ڵام هه‌موو خه‌ڵکه‌که‌ له‌ ئێمه‌ زیاتر گوڕ و تینی پێشمه‌رگه‌یان تێدابوو.
ئه‌وه‌ی ڕاستی بێت ڕۆژێک پێشتر بڕیارمان دابوو ده‌ست له ڕه‌فیق حزبیه‌کانی مه‌خفه‌ره‌که‌ی ناو ئۆردگای بوه‌شێنین. به‌ڵام کۆمه‌ڵێک ڕیش سپی قه‌ڵادزێ یه‌کێک له‌وان خوالێخۆش بوو کاک حه‌مه‌ سوور خه‌ڵکی بۆلا ناردین ووتی نابێ خوێن له‌ ناو ئۆردگای بڕژێت، ده‌بێ ڕێگایان بۆ چۆڵ بکه‌ن به‌بێ شه‌ڕ جێ‌ی بهێڵن. به‌ هه‌ر حاڵ زۆرمان پێ ناخۆش بوو. ئه‌وجا چوار ده‌وری مه‌خفه‌ره‌که‌مان گرت لای شاره‌که‌مان بۆ چۆڵکردن. له‌ ناکاو له‌سه‌ر جاده‌ی سه‌ره‌کی خه‌بات که‌ شا ڕیگای هه‌ولێر موصله ته‌قه په‌یدا بوو. ڕه‌فیق حزبی و ئه‌‌منه‌کان به قونه‌ دزه‌ بۆی ده‌رچوون و هه‌ندێکیان به‌بێ سه‌یاره‌ مه‌خفه‌ره‌که‌یان به‌‌جێ هێشت بوو. ته‌نها  کوڕێکی لاوی چه‌کداری ڕژێم له‌ خزمانی هه‌رکی سه‌ربانی مه‌خفه‌ره‌که‌ی لێ گرت بووین. ئێمه‌ش له‌لایه‌ک له‌به‌ر دروست نه‌بوونی شه‌ڕی ناوچه‌گه‌ری و عه‌شایری چونکه‌ له‌ ٤ / ٣ ئه‌و خزمانه‌ خه‌ساره‌تیان وێ که‌وت بوو، له‌لایه‌کی تریش له‌به‌ر ئه‌و واده‌ی که‌ به‌ڕیش سپیانمان دابوو ده‌ست و قاچمان به‌ستران که‌ ته‌قه‌ی لێ بکه‌ین. بۆیه‌ ناچار بووین یه‌کێک له‌ خزمه‌کانی خۆیان بنێرینه‌ لای و له‌گه‌ڵی پێک بێین که‌ که‌س نای کوژێت و چه‌که‌که‌ش بۆ خۆی بێت. سوپاس بۆ خوا هاته‌ خوارێ. ئه‌وێ ڕۆژێ خه‌ڵکی ئاوا شۆڕشگێڕیش هه‌بوون که پاڵی وه‌ ده‌رگای مه‌خفه‌ره‌که‌ی دابوو ده‌یگوت ناهێڵم تاڵانی بکه‌ن هه‌تا لیژنه‌ی به‌ره‌ی کوردستانی دێت ته‌سلیمیان ده‌که‌م .
به‌داخه‌وه هه‌تا ئه‌مه‌ له‌و که‌ین و به‌ینه‌ی بووینه‌وه خه‌به‌ریان بۆ هێنانین که کاک له‌تیفه‌ سووری به‌رده‌شانی له‌سه‌ر جاده‌ی سه‌ره‌کی  به‌رکه‌وتووه و برینداره فریا که‌ون. ئێمه‌ش ده‌ست به‌جێ یاریده‌ده‌رێکی دکتۆر به‌ کۆمه‌ڵێک ده‌رمانه‌وه گه‌یاندێ و برین پێچی کردوو به‌ سه‌یاره‌یه‌کی ڕه‌وانه‌ی خه‌سته‌خانه‌‌مان کرد.
 ئێوارێ کۆمه‌ڵێک پێشمه‌رگه به‌ فه‌رمانده‌ی مامۆستا به‌کره‌ سوور قایمقایمی کۆنی شاری هه‌ولێر گه‌یشتنه‌ خه‌بات. له‌ خۆشیان نه‌یان ده‌زانی چی بکه‌ن، هه‌ر ئه‌وه‌نده‌ی پێ مابوو زۆر پێ که‌نی ووتی خۆ هیچتان بۆ ئێمه‌  نه‌هێشتۆته‌وه و لیژنه‌ی به‌ره‌ی کوردستانیشتان پێک هێناوه.
حه‌ز ناکه‌م باسی ئه‌و شتانه‌‌ی که‌ سیمای کوردایه‌تی ده‌شێوێنن و له‌ ده‌ستکه‌وته‌کانی ڕاپه‌ڕین که‌م ده‌که‌نه‌وه  باس بکه‌م. به‌ڵام هێندێک شت هه‌ن وویژدان ڕێت پێ نادات لێ‌ی بێده‌نگ بی. به‌داخه‌وه زۆر به‌داخه‌وه له‌لایه‌ک خوێن ده‌درا له‌لایه‌کی دیکه‌ش خه‌ڵک ملی له‌‌به‌ر تاڵانی سه‌ربازگه‌ و فه‌رمانگه‌کانی میری نا. به‌ڕاستی دیمه‌نێکی زۆر قێزه‌وون بوو به‌ڵام کۆنتڕۆڵ کردنی له‌ توانانی که‌سدا نه‌بوو. هێنده‌ی نه‌برد لیژنه‌‌که‌ی به‌ره‌ی کوردستانی به‌ نوێنه‌ره‌که‌ی ئێمه‌شه‌وه به‌بێ ئاگاداری ئێمه‌ که‌وت بوونه‌ به‌شکردنی که‌ل و په‌ل و سه‌یاره‌ و شت.
به‌ سه‌دان دیمه‌نی جوان و سه‌رسوڕ هێنه‌ر‌ی تر هه‌ن که‌وه‌ک وه‌فایه‌ک بۆ خه‌ڵکی خه‌بات و کوردستان ده‌بێ باس بکرێن، به‌ڵام له‌مڕۆدا ئه‌وه‌نده‌مان لێ قبووڵ بکه‌ن
هه‌زاران سڵاو له‌ گیانی پیرۆزی شه‌هیدانی کوردستان به‌تایبه‌ت له‌وانه‌ی که له دوای ڕاپه‌رین له‌ ژێر حوکی کوردا  له‌لایه‌ن کۆنه‌ جاشه‌کانی سه‌رده‌می به‌عس تیرۆر کران.
‌‌هه‌زاران سڵاو و له‌ ١١ ئازار
هه‌زران سڵاو له‌ ڕاپه‌ڕین

 

خالید ئه‌حمه‌د ئاسنگه‌ر
له‌نده‌ن، ١١ی ئازاری ٢٠١٣

Tags: